قلعه سلاسل

قلعه سلاسل شوشتر

قلعه در شمال شهرستان شوشتر بر فراز صخره ای عظیم ساخته شده است.

این قلعه تا زمان حکومت نادرشاه محل حاکم محلی بود و بنا بر شواهد در دوره ساسانی ساخته شده است ، احتمالاً باید زمان ساخت آنرا همزمان با پل بند شادروان دانست.
این قلعه از سمت شرق تا غرب توسط خندقی عمیق محاصره شده بود و سمت غرب آن توسط رود محاصره می شد و همین ویژگی ، این قلعه را به صورت دژ نظامی مستحکمی در مقابل حملات دشمنان قرار داده و یکی از ویژگی های بارز این قلعه که آنرا از دیگر قلعه ها متمایز می کند همین عبور نهرداریون از زیر قلعه و راه های دسترسی به آب نهر توسط پلکانهایی که در درون قلعه قرار داشت و این ویژگی باعث می شد در هنگام محاصره قلعه در زمان جنگ افراد درون قلعه ماهها و حتی سالها بتوانند در درون قلعه در مقابل حملات دشمنان مقاومت کنند.
درون قلعه فضاهای مختلفی قرار داشته که عبارتند از:

۱- شوادان ها ۲-حمامها ۳-آشپزخانه ها ۴-نانوایی ۵-قورخانه(سربازخانه) ۶-قاپیهای (دروازه)متعدد ۷-باغچه ها ۸- نقارخانه ، این قلعه دارای ۱ شوادان بزرگ که به طریقی با شوادانهای درون بافت شهر در ارتباط بود و ۲ دروازه بزرگ .

فضاهای مختلف موجود در قلعه سلاسل:
۱- نهر داریون:
سردهانه این نهر که از زیر قلعه سلاسل آغاز می شود، علاوه بر وظیفه ی آبیاری زمینهای دشت میان آب ،آب مورد نیاز ساکنین قلعه را نیز فراهم می نموده است،جهت این امر درون قلعه پلکانهایی تعبیه شده است.
۲- دروازه ها:
این قلعه دارای دو دروازه بزرگ بوده است که مکان فعلی آنها بدین گونه است:
الف: دروازه جنوب شرقی قلعه (کوچه پمپ بنزین): این دروازه خصوصی بوده و سران نظامی از آن رفت و آمد می کرده اند . بنا به گفته سیاحان در دوره قاجار دری از جنس چوب در این محل نصب بوده است .
ب: دروازه جنوبی کنار مسجد شاه صفی: ظاهراً افراد عادی از این دروازه رفت و آمد داشته اند.
۳- پل های قلعه:
این پلها بر روی خندقی که قلعه را احاطه کرده بود قرار داشته اند و طبق مطالعات صورت گرفته مصالح بکار رفته در این پلها: سنگ ،آجر، ملات ساروج و گچ بوده است. اکنون شواهدی از این پل ها باقی نمانده است.
۴- خندق:
در گذشته اطراف قلعه خندقی قرار داشته و احتمالا جوانب جنوبی قلعه را بطور کامل دور می زده است که از یک سمت به رودخانه کارون (شاخه شطیط) و از سوی دیگر به نهر داریون متصل می شده است. در گمانه زنی سال ۲۰۰۵ که درجنوب قلعه ودر نزدیکی بارو در زمین چمن انجام گرفت شواهدی بر وجود خندق ظاهر گردید. ظاهراً عملکرد آن بدینگونه بوده که در مواقع جنگ آن را بوسیله آب رودخانه پر می کردند تا مانع بزرگی در مقابل حملات دشمن باشد.
۵- برج و بارو:
باروی قلعه که بسیار مستحکم و قطور بوده از نظر شکل، نظم خاصی را دنبال نمی کند. مصالح بکار رفته در آن دو گونه اند ابتدا شالوده آن را با ماسه سنگ و ملات ساروج بالا آورده(به دلیل وجود خندق) سپس چینه سازی کرده اند. در جانب جنوبی قلعه بقایایی از بارو و حصار قلعه دیده می شود. بقایایی از برج قلعه که به صورت مدور بوده در انتهای شمال غربی باقی مانده که قطر آن ۳۰/۵ متر است وسطح آن را با بستر سازی دوره متاخر یکسان کرده اند.
۶- کوشک یا عمارت حاکم نشین:
این عمارت مطبق که برخی بانی آنرا احمد شاه قاجار می دانند در بالاترین بخش قلعه به عنوان حاکم نشین مورد استفاده قرار گرفته است. این بنا را بر روی صفه ای ساخته اند که سطح آن نسبت به سطح حیاط قلعه چند پله بالاتربوده است. در حال حاضر یک طبقه از این عمارت چند طبقه باقی مانده است که دارای چهار درگاه ورودی پلکانی کوچک و تراشیده در دل سنگ در جانب شمالی عمارت به آبگیر زیرین خود راه داشته که اکنون شواهدی از آن موجود است.

این قلعه تا زمان حکومت نادرشاه محل حاکم محلی بود. و هر یک از مستوفیان در قلعه عمارت مخصوص به خود داشتند تا اینکه بعد از نادر قلعه متروک شد و حاکم ولایت در قلعه مستقر نمی شد. در زمان ناصرالدین شاه قلعه دوباره مرمت و مسکونی گردیده تا اینکه در سال ۱۳۴۱ هـ .ق رئیس اداره دارایی وقت (نبوی) برای ساخت اداره دارایی کلیه ساختمان آنرا خراب ومصالح قلعه را برای بکار بردن در اداره دارایی مورد استفاده قرار داد.

بطور کلی عوامل تسخیر ناپذیر بودن قلعه عبارت بودند از:
 قرار گرفتن قلعه بر روی صخره طبیعی .
 وجود خندق در اطراف قلعه .
 احداث برجها و دیوارهای مرتفع پیرامون قلعه.
 داشتن امکانات و تجهیزات دفاعی قوی که در موقع نیاز می توانستند از آنها استفاده کنند.
 دسترسی به آب رودخانه امکان دفاع از قلعه را به مدت طولانی میسر می کرد.