مجموعه خان

مجموعه-خان-شوشترر

تاریخچه مجموعه خان:
خاندان مرعشی را می‌توان جزء خانواده های معتبر و سرشناس شوشتر معرفی کرد که از دیر باز از اعتبار اجتماعی ویژه ای در این شهر برخوردار بوده‌اند. وجود شخصیت‌هایی نظیر شهید ثالث قاضی نورالله مرعشی شوشتری یا سید محمد شاه مرعشی دلیل این مدعاست. خاندان مرعشی خوانین محله حیدرخانه یا کهواز بوده که در این محله بزرگ دارای املاک زیادی می‌باشند. مجموعه خان که در انتهای خیابان امام خمینی شرقی و در محله بی‌بی دو خواهران واقع است، نمونه ای از این املاک است که در دوره قاجاریه توسط این خاندان ساخته شده‌اند. مجموعه خان شامل حمام، ساباط، باغ، خانه، زورخانه، مسجد و زندان است که این عناصر با هم یک ارسن شهری به نام مجموعه خان را به وجود آورده‌اند.

 

معرفی مجموعه خان:
مجموعه خان در انتهای خیابان امام شرقی و در محله بی‌بی دو خواهران و درست در کنار رودخانه گرگر واقع است. این مجموعه یک ارسن مهم شهری در شوشتر است که شامل حمام، باغ، مسجد، زورخانه، ساباط، زندان و خانه های با ارزش است که متاسفانه به دلیل کم توجهی و عبور خیابان جدید از کنار آن منظر تاریخی این مجموعه دست خوش تغییر و تحول شده است.
حمام خان که یکی از عناصر این مجموعه تا سالهای اخیر مورد استفاده مردم قرار داشته است،در ضلع غربی حمام، ساباط قرار دارد که دارای سه طبقه است. این ساباط که در نوع خود یکی از زیباترین ساباطهای شوشتر است در طبقه سوم خود دارای مسجدی کوچک است.
زورخانه نیز در زیر این ساباط قرار دارد که به نظر می رسد تا دهه ۵۰ مورد استفاده  ورزش کاران بوده و در حال حاضر جلوی درب آن مسدود می باشد. از نکات جالب توجه این زورخانه این است که فضای این زورخانه در دل سنگ و مانند یک شوادان ساخته شده است و گود آن به صورت هشت پر یا هشت ضلعی تراش خورده است. این زورخانه تنها زور خانه سنگی ایران است  .

 

در قسمت جنوبی این مجموعه و در حاشیه رودخانه گرگر، باغ خان قرار گرفته است درختان میوه‌ای که در این باغ موجود است همگی با توجه به آب و هوای منطقه و شرایط اقلیمی منطقه کاشته شده است. درخت خرما یکی از مهم‌ترین درختان این باغ است. انجیر، انار، توت، موز و مرکباتی مثل پرتقال، نارنج، لیمو ترش و درخت کُنار از دیگر درختان این باغ هستند.
باغ خان در شوشتر یکی از چشم اندازهای طبیعی کنار رودخانه گرگر است که شکل‌گیری و احداث آن را به دوره قاجاریه نسبت می‌دهند. نام این باغ به خاطر تعلقش به محمدزمان خان مرعشی بوده است.

 

یکی از نکات فنی این باغ، سیستم آب رسانی این باغ است که از طریق مجرایی قنات گونه در دیواره غربی رودخانه گرگر تامین می شود و با عبور از مسیری در حدود ۲۰۰ الی ۳۰۰ متری به باغ می رسد. آب حمام خان نیز از طریق همین کانال که در اصطلاح محلی به آن نیر (neyr) می‌گویند تامین می‌شود.
در ضلع شرقی مجموعه نیز خانه هایی با ارزش قرار دارد که در حال حاضر به صورت ویرانه ای مبدل گشته اند این خانه ها که در زمانی از شکوه و جلال خاصی برخوردار بوده‌اند به شاه نشین معروف اند ، که خود همین امر اهمیت آن را مشخص می سازد. این خانه ها که از بخش های اندرونی و بیرونی تشکیل شده دارای شوادانی مهم و مثال زدنی هستند که به شوادان دیوان خانه معروف هستند و در حال حاضر متاسفانه جلوی درب این شوادان مسدود شده است.